Cholesteatoom

Wat is cholesteatoom

Cholesteatoom is een aparte vorm van chronische middenoorontsteking. Zoals beschreven onder chronische otitis media, worden twee vormen onderscheiden: chronische otitis media met en zonder cholesteatoom.

Het cholesteatoom werd voor het eerst beschreven in 1838. Destijds dacht men dat de afwijking bestond uit cholesterol en vet. De naam is hiervan afgeleid.

Echter, cholesteatoom kenmerkt zich door ingroei van huid vanuit het trommelvlies in de richting van het middenoor en het rotsbeen. Deze huid heet ook wel matrix. Net als bij normale huid schilfert de oppervlakkige laag van de matrix af in de vorm van hoorn (dode huid, of keratine). Keratine blijft zich opzamelen en zo ontstaat een steeds groter wordende zak met huidschilfers. Deze zak heeft de capaciteit om omringende structuren aan te tasten. Voorts ontstaat er en ontstekingsreactie van het omringende slijmvlies van middenoor en rotsbeen.

Hoe ontstaat een cholesteatoom

Er is veel discussie over de exacte ontstaanswijze van cholesteatoom. In zijn algemeenheid wordt er een onderscheid gemaakt tussen de aangeboren en verworven vorm. De aangeboren vorm ontstaat mogelijk vanuit resten van foetale huidcellen.

De verworven vorm komt veel vaker voor en wordt onderverdeeld in een primaire vorm die ontstaat vanuit een intrekking in het trommelvlies en een secundaire vorm die ontstaat als er huidcellen in het middenoor terechtkomen via een perforatie in het trommelvlies of als gevolg van een operatieve ingreep.

Hoe vaak komt het voor

De incidentie van het cholesteatoom is niet exact bekend. De orde van grootte bedraagt 6-9/ 100.000 voor het verworven- en 0.12/100.000 voor het congenitaal cholesteatoom.


Hoe ontstaat een intrekking in het trommelvlies

Bij het ontstaan van een intrekking spelen zowel gasuitwisseling in het slijmvlies van middenoor en rotsbeen als de functie van de buis van Eustachius een rol.

Als het slijmvlies verdikt is, zoals bij een ontsteking, of als de oppervlakte van het totale slijmvlies niet groot is, kan er minder gasuitwisseling plaatsvinden en ontstaat een negatieve druk in het middenoor. Bij disfunctie van de buis van Eustachius kan deze negatieve druk niet geëgaliseerd worden. Als er een blijvende onderdruk ontstaat in het middenoor, zullen de zwakste delen van het trommelvlies gaan intrekken. Dit betreft meestal het bovenste deel van het trommelvlies.

Een intrekking van het trommelvlies kan stabiel blijven, of zich ontwikkelen in de richting van een cholesteatoom. Het beloop is lastig te voorspellen. Periodieke controle van ingetrokken trommelvliezen is hierom aangewezen.

Wat zijn de klachten

Een cholesteatoom ontwikkelt zich langzaam en kan pas laat aanleiding geven tot klachten. Veel voorkomende verschijnselen zijn afscheiding uit het oor (loopoor) en gehoorverlies. Ook kan een cholesteatoom aan het licht komen doordat er een complicatie optreedt als gevolg van de aantasting van omgevende structuren. Hierbij moet men denken aan uitval van het gehoor, het evenwicht en de aangezichtszenuw. Ook hersenvliesontsteking en hersenabces komen voor. Zie onder complicaties van middenoorontstekingen.

Hoe wordt de diagnose gesteld

De KNO-arts stelt bijna altijd de diagnose op grond van het trommelvliesbeeld. Beeldvormende technieken, zoals computertomografie (CT) of ‘magnetic resonance imaging’ (MRI) kunnen de diagnose ondersteunen.

Hoe wordt cholesteatoom behandeld

Cholesteatoom is een aandoening die geopereerd moet worden. De operatie is gericht op het volledig verwijderen van het cholesteatoom en wordt een sanerende ooroperatie genoemd.