Middenoorontsteking

Otitis media (middenoorontsteking)

Met de algemene term ‘otitis media’ wordt een ontsteking van het slijmvlies van het middenoor, gekenmerkt door de aanwezigheid van vocht en meer of mindere plaatselijke en algemene ziekteverschijnselen bedoeld. Er bestaan verschillende vormen van middenoorontstekingen.

Middenoorontstekingen komen zeer vaak voor, met name bij kinderen. De incidenties worden benoemd onder de bespreking van de diverse vormen van middenoorontstekingen (zie hieronder). 

In zekere zin is het vóórkomen van middenoorontstekingen een natuurlijk fenomeen a.g.v. graduele rijping van het immuunsysteem, de groei en ontwikkeling van de bouw van het middenoor en de aangrenzende structuren (zie hiervoor de anatomie van het oor). Het middenoor is in feite een onderdeel van de bovenste luchtweg, een station waar veel contact is met ziekteverwekkers van de buitenwereld.

Bij het ontstaan van middenoorontstekingen zijn meerdere factoren betrokken, die ook weer onderling met elkaar verband houden (zie de figuur).

De afweer (de immuunrespons) tegen ziekteverwekkers is gerelateerd aan de leeftijd. Jonge kinderen hebben, zeker tot de leeftijd van twee jaar, vaak nog geen passend antwoord op vele bacteriën en virussen. Tevens kunnen erfelijke aanleg of het hebben van een (inhalatie) allergie een rol spelen. 

De buis van Eustachius (die het middenoor met de neus verbindt) is bij kinderen kort en horizontaal, waardoor ziekteverwekkers in de neusholte (bv. bij een neusverkoudheid of ontstoken neusamandel) makkelijker dan bij volwassenen toegang krijgen tot het middenoor. Als de functie van de buis wordt belemmerd door aandoeningen zoals schizis, spierzwakte (bv. bij het syndroom van Down) of een gezwel in de neus-keelholte, kan dit ook bijdragen aan het ontstaan van middenoorontstekingen.

Ook de hoeveelheid ziekteverwekkers waaraan iemand wordt blootgesteld, speelt een rol. Kinderen die oudere broers of zussen hebben of het kinderdagverblijf bezoeken, hebben een verhoogde blootstelling, zeker in het winterseizoen.

Ander factoren die een rol lijken te spelen, zijn een fopspeen, rokende ouders en de aanwezigheid van een gaatje in het trommelvlies.

Ook kunnen middenoorontstekingen ontstaan via de bloedbaan, bv. bij mazelen, roodvonk en ernstige ziektebeelden zoals sepsis. Hierbij is er verspreiding van een infectie naar diverse organen via de bloedbaan.

Tenslotte kan een aantal ‘systeemziekten’, zoals bv de ziekte van Wegener zich manifesteren met (chronische) middenoorontstekingen. 

Middenoorontstekingen worden onderverdeeld in diverse vormen:

Otitis media met effusie

Otitis media acuta

Otitis media chronica

zonder cholestoom

met cholesteatoom